రామాయణం నుంచి ‘ది ఒడిస్సీ’ వరకు… ఒకే శాశ్వత కథా రహస్యం!

— సూర్య ప్రకాష్ జోశ్యుల

రామాయణం కథ తెలుసు… అయినా మరోసారి చదువుతాం. సినిమాగా వస్తే చూస్తాం. వెబ్ సిరీస్‌గా వస్తే కూడా చూస్తాం. మహాభారతం కూడా అంతే. ఎన్ని సార్లు, ఎంతమంది చెప్పినా మళ్లీ వింటాం… మళ్లీ చూస్తాం.

అదే విధంగా, దాదాపు మూడు వేల ఏళ్ల క్రితం పుట్టిన ‘ది ఒడిస్సీ’ కథను కూడా హాలీవుడ్ తరం మారినప్పుడల్లా కొత్తగా చెబుతూనే ఉంది. తాజాగా క్రిస్టఫర్ నోలన్ తెరకెక్కించిన ‘ది ఒడిస్సీ’ ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారీ విజయాన్ని సాధించడంతో, ఈ ప్రశ్న మరోసారి ముందుకు వచ్చింది.

మనకు బోర్ కొట్టదా? తెలిసిన కథనే మళ్లీ మళ్లీ ఎందుకు చూస్తాం? ఆ కథల్లో ప్రేక్షకుడిని పదేపదే వెనక్కి పిలిచే శక్తి ఏమిటి? అసలు రామాయణం, మహాభారతం, ఒడిస్సీ… ఈ మూడు కథల్లో ప్రపంచం ఇప్పటికీ వదల్లేని రహస్యం ఏమిటి?

ఒడిస్సీ కథలో అసలు ప్రత్యేకత ఏమిటి?

హోమర్ రాసిన ది ఒడిస్సీ యుద్ధం గెలిచిన రాజు కథ కాదు. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ఇంటికి చేరుకోవడానికి ఒక మనిషి చేసిన దీర్ఘ ప్రయాణం.

ట్రాయ్ యుద్ధం అనంతరం ఇథాకా రాజు ఒడిస్సియస్ స్వదేశానికి బయలుదేరతాడు. కానీ సముద్ర తుఫాన్లు, సైక్లోప్స్, సైరన్స్ ప్రలోభాలు, దేవతల కోపం, ద్రోహాలు… ప్రతి మలుపులో అతడికి కొత్త పరీక్ష ఎదురవుతుంది. దాదాపు ఇరవై ఏళ్ల తర్వాత మాత్రమే అతను తన కుటుంబాన్ని చేరుకుంటాడు.

ప్రపంచం ఈ కథను యుద్ధ విజయం కోసం గుర్తుపెట్టుకోలేదు. ఎన్ని అడ్డంకులు ఎదురైనా ఇంటికి చేరుకోవాలనే ఒక మనిషి తపన కోసం గుర్తుంచుకుంది.

ఈ కథ మనకు ఎందుకు పరాయిదిగా అనిపించదు?

ఒడిస్సియస్ ఇథాకాకు చేరుకోవాలని కోరుకుంటాడు.

రాముడు అయోధ్యకు తిరిగి రావాలని తపిస్తాడు.

పాండవులు హస్తినాపురాన్ని తిరిగి పొందాలని పోరాడతారు.

దేశాలు వేరు. భాషలు వేరు. దేవుళ్లు వేరు. కానీ మనిషి జీవిత ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే పరీక్షలు మాత్రం దాదాపు ఒకటే.

విడిపోవడం…
ప్రలోభాలు…
నష్టాలు…
ఆశ…
తిరిగి చేరుకోవాలనే తపన…

ఈ భావోద్వేగాలే ఈ కథలను వేల ఏళ్లుగా సజీవంగా ఉంచుతున్నాయి.

ప్రపంచంలోని గొప్ప కథలన్నీ ఒకేలా ఎందుకు అనిపిస్తాయి?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికినవారిలో ప్రముఖుడు American mythologist Joseph Campbell.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పురాణాలు, జానపద కథలు, మహాకావ్యాలను అధ్యయనం చేసిన ఆయన ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని చెప్పారు. ప్రపంచంలోని గొప్ప కథలన్నింటిలో హీరో ప్రయాణం దాదాపు ఒకే నిర్మాణంలో సాగుతుందని వివరించారు. దీనినే ఆయన Hero’s Journey అని పిలిచారు.

తెలిసిన ప్రపంచాన్ని వదిలి బయలుదేరడం…
పరీక్షలను ఎదుర్కోవడం…
తనలో మార్పు తెచ్చుకోవడం…
చివరికి కొత్త వ్యక్తిగా తిరిగి రావడం…

ఈ నిర్మాణం రామాయణంలోనూ, మహాభారతంలోనూ, ఒడిస్సీలోనూ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

ఒకే కథ… కానీ ప్రతి తరం దాన్ని కొత్తగా చూసింది. ఒడిస్సీ మూడు వేల ఏళ్లుగా బతికి ఉండటానికి కారణం ఒక్కటే. ప్రతి తరం దాన్ని తన కాలానికి తగ్గట్టు తిరిగి చెప్పింది.

1997: అసలు మహాకావ్యాన్ని దృశ్యరూపంలో చూపించడం

పుస్తకాల్లో మాత్రమే ఉన్న హోమర్ ఊహా ప్రపంచాన్ని టెలివిజన్ ప్రేక్షకుల ముందుకు తీసుకొచ్చింది ఈ మినీ సిరీస్. సముద్ర రాక్షసులు, ఒంటికన్ను భీకరుడు, గ్రీకు దేవతల మాయల మధ్య ఇంటి కోసం తపించే రాజు ప్రయాణాన్ని అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆవిష్కరించింది.

2000: ఒడిస్సియస్‌ను అమెరికా ఖైదీగా మార్చడం — O Brother, Where Art Thou?

కోయెన్ బ్రదర్స్ గ్రీకు రాజును 1930ల అమెరికాలో జైలు నుంచి తప్పించుకున్న ఖైదీగా ఊహించారు. పాత్రలు మారినా, ఇంటికి చేరుకోవాలనే ఆరాటం మాత్రం అలాగే నిలిచింది.

2003: యుద్ధం నుంచి తిరిగొచ్చే సైనికుడి బాధ — Cold Mountain

పురాణాలను పక్కన పెట్టి, అమెరికా అంతర్యుద్ధం నేపథ్యంలో ఒడిస్సీ భావోద్వేగాన్ని కొత్తగా చెప్పారు. యుద్ధం ముగిసినా మనిషి ప్రయాణం ముగియదని ఈ చిత్రం చూపించింది.

2004: ట్రాయ్ యుద్ధాన్ని మహా దృశ్యకావ్యంగా మార్చడం — Troy

హోమర్ ప్రపంచాన్ని భారీ యాక్షన్ ఎపిక్‌గా మలిచిన చిత్రం. వీరత్వం, రాజకీయాలు, అహంకారం, యుద్ధ వైభవం—అన్నింటినీ అద్భుతంగా తెరపైకి తీసుకొచ్చింది.

2024: యుద్ధం తర్వాత మనిషి మనసు — The Return

ఇంటికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత హీరోలో జరిగే మానసిక సంఘర్షణను ఈ చిత్రం చూపించింది. యుద్ధం ముగిసినా, లోపలి యుద్ధం కొనసాగుతుందనే కోణాన్ని ఆవిష్కరించింది.

2026: నోలన్ దృక్కోణంలో ‘ది ఒడిస్సీ’ — ప్రపంచ విజయంగా మారిన కథ

క్రిస్టఫర్ నోలన్ తన ప్రత్యేక దృశ్యభాషతో ఈ మహాకావ్యాన్ని మళ్లీ ఆవిష్కరించగా, అది ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారీ స్పందనను తెచ్చుకుంది. సమయం, జ్ఞాపకాలు, మానవ మనస్తత్వాన్ని కలిపి చెప్పిన ఈ వెర్షన్, ఒడిస్సీ కథ ఇప్పటికీ ఎంత ప్రస్తుతమో మరోసారి నిరూపించింది.

హాలీవుడ్ ఇప్పటికీ ఒడిస్సీ వైపే ఎందుకు తిరిగి వస్తోంది?

నోలన్ సినిమా విజయంతో ఒక విషయం స్పష్టమైంది. ఒడిస్సీ కేవలం ఒక పాత గ్రీకు కథ కాదు. అది కాలాన్ని దాటి నిలిచే భావోద్వేగ నిర్మాణం.

ఒక హీరో తనకు తెలిసిన ప్రపంచాన్ని వదిలి బయలుదేరడం… వరుస పరీక్షలను ఎదుర్కోవడం… ఆ ప్రయాణంలో తనలో తాను మారిపోవడం… చివరికి కొత్త వ్యక్తిగా తిరిగి రావడం—ఈ ప్రయాణం ఏ కాలంలోనైనా, ఏ దేశంలోనైనా ప్రేక్షకులకు తమ జీవితాన్నే గుర్తు చేస్తుంది.

అందుకే దర్శకులు కొత్త కథలు రాసినా, వాటి అంతర్లీన నిర్మాణం మళ్లీ అదే దారిలో నడుస్తుంది.

అందుకే Star Wars, The Lord of the Rings, Harry Potter, The Lion King వంటి అనేక చిత్రాల్లో కూడా Hero’s Journey నిర్మాణం కనిపిస్తుంది. కథలు మారుతాయి. పాత్రలు మారుతాయి. ప్రపంచాలు మారుతాయి. కానీ ప్రేక్షకుడిని కథతో అనుసంధానించే భావోద్వేగ ప్రయాణం మాత్రం మారదు.

ఒడిస్సీ ఒక గ్రీకు మహాకావ్యం మాత్రమే కాదు. ప్రపంచ సినిమా కథన నిర్మాణానికి ఇప్పటికీ దిశానిర్దేశం చేస్తున్న శాశ్వత మూలకథల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.

ఒడిస్సీ హాలీవుడ్‌ను ప్రభావితం చేసినట్లే… రామాయణం ఆసియాను ప్రభావితం చేసింది

రామాయణం భారతదేశంలోనే ఆగిపోలేదు.
ఇండోనేషియాలో కకావిన్ రామాయణ…
థాయ్‌లాండ్‌లో రామకియన్…
కంబోడియాలో రియమ్‌కేర్…
మలేషియాలో హికాయత్ సెరి రామా…
ఫిలిప్పీన్స్‌లో మహరాడియా లవానా…
కొత్త రూపాల్లో పునర్జన్మ పొందింది.

పాత్రలు మారాయి. పేర్లు మారాయి. స్థానిక సంస్కృతులు కలిశాయి. కానీ కథలోని గుండెకాయ మాత్రం మారలేదు. అదే మహాకావ్యాల అసలు బలం.

నోలన్ ఎందుకు మళ్లీ ‘ది ఒడిస్సీ’ని ఎంచుకున్నాడు?

నోలన్ ఈ కథను ఎంచుకోవడం యాదృచ్ఛికం కాదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రేక్షకులను కలిపే భావోద్వేగ నిర్మాణం ఉన్న కథను తన శైలిలో చెప్పాలనే ప్రయత్నం. ఆయన పాత కథను మళ్లీ చెబుతున్నది కొత్త కథ దొరక్క కాదు. ఈ తరానికి కొత్తగా అనుభూతి కలిగించేలా ఆ అద్బుత కథను తిరిగి ఆవిష్కరించడానికి.

చివరికి అన్ని మహాకావ్యాలు చెప్పేది ఒక్కటే

ఒడిస్సియస్‌కు ఇథాకా.
రాముడికి అయోధ్య.
పాండవులకు హస్తినాపురం.
గమ్యస్థానాలు వేరు. సంస్కృతులు వేరు. కానీ ప్రయాణం ఒక్కటే.
ఇల్లు చేరుకోవడం.
అందుకే మహాకావ్యాలు చనిపోవు. ప్రతి తరం వాటిని తన భాషలో, తన కాలానికి తగ్గట్టు మళ్లీ చెబుతుంది.

నేడు నోలన్ ‘ది ఒడిస్సీ’తో అదే నిరూపించాడు.

రేపు మరో దర్శకుడు రామాయణాన్ని కొత్తగా చెబుతాడు.

మహాభారతాన్ని మరో కోణంలో ఆవిష్కరిస్తాడు.

మారేది కథ కాదు… దాన్ని చూసే తరం.