నవంబర్ 1కు దూరమవుతున్న ఆంధ్రప్రదేశ్.. రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవం ఏదీ..

ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలో నవంబర్ 1వ తేదీకి ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు దేశంలో బాటలు వేసిన చారిత్రక సందర్భంతో ఈ తేదీకి విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. ఒకప్పుడు ఈ రోజును ఆంధ్రులంతా ఎంతో గర్వంగా రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవంగా జరుపుకునేవారు. అయితే రాష్ట్ర విభజన తర్వాత పరిస్థితులు మారిపోయాయి. తెలంగాణకు ప్రత్యేకంగా జూన్ 2 అవతరణ దినోత్సవంగా ఉండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు మాత్రం ఇప్పటికీ ఒక స్థిరమైన అవతరణ దినోత్సవం లేకపోవడం చర్చనీయాంశంగా మారింది.

భాష ఆధారంగా ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలన్న తెలుగు ప్రజల ఆకాంక్షకు అమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు (Potti Sriramulu) చేసిన పోరాటం చారిత్రక మలుపుగా నిలిచింది. ఆయన ఆత్మత్యాగం తర్వాత 1953 అక్టోబర్ 1న మద్రాస్ రాష్ట్రం (Madras State) నుంచి విడిపోయి ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటైంది. కర్నూలు (Kurnool) రాజధానిగా అవతరించిన ఈ రాష్ట్రం దేశంలో భాషా ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన తొలి రాష్ట్రంగా గుర్తింపు పొందింది. ఆ తర్వాత 1956 నవంబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలతో విలీనం చేసి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా (Andhra Pradesh) ఏర్పాటు చేశారు. అప్పటి నుంచి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటైన నవంబర్ 1వ తేదీకి ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది.

దాదాపు 58 ఏళ్లపాటు ఈ రోజును రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవంగా నిర్వహించారు. అయితే 2014లో రాష్ట్ర విభజనతో పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. జూన్ 2న తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడటంతో ఆ రోజును తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారికంగా అవతరణ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటోంది. మరోవైపు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మాత్రం ఈ విషయంలో స్పష్టత కొరవడింది. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు (Chandrababu Naidu) ప్రభుత్వం జూన్ 2ను రాష్ట్ర విభజన వల్ల జరిగిన నష్టాలను గుర్తుచేసుకుంటూ నవనిర్మాణ దీక్ష (Nava Nirmana Deeksha) కార్యక్రమాలకు కేటాయించింది. నవంబర్ 1న మాత్రం ప్రత్యేక అవతరణ వేడుకలు నిర్వహించలేదు.

2019లో అధికారంలోకి వచ్చిన వైఎస్ జగన్ మోహన్ రెడ్డి (Y. S. Jagan Mohan Reddy) ప్రభుత్వం నవంబర్ 1నే రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవంగా అధికారికంగా గుర్తిస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. దీంతో కొంతకాలం ఈ తేదీకి మళ్లీ ప్రాధాన్యత లభించింది. అయితే 2024లో ఏర్పడిన కూటమి ప్రభుత్వం హయాంలో ఈ అంశంపై మరోసారి చర్చ మొదలైంది. రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకంగా ఒక అవతరణ దినోత్సవాన్ని నిర్ణయించి, ప్రతి ఏడాది అధికారికంగా నిర్వహించాలనే డిమాండ్లు వినిపిస్తున్నాయి.

నవంబర్ 1 విషయంలో మరో కోణం కూడా ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుకు సంబంధించి అక్టోబర్ 1, 1953 తేదీకి కూడా చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉంది. అందువల్ల అసలు రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవంగా ఏ తేదీని పరిగణించాలనే ప్రశ్న తరచూ తెరపైకి వస్తోంది. ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడిన రోజును గుర్తించాలా? ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటైన రోజును కొనసాగించాలా? అన్నది పాలకులు స్పష్టత ఇవ్వాల్సిన అంశంగా మారింది.

నవంబర్ 1వ తేదీ కేవలం ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే కాకుండా కర్ణాటక (Karnataka), కేరళ (Kerala), మధ్యప్రదేశ్ (Madhya Pradesh), ఛత్తీస్‌గఢ్ (Chhattisgarh) వంటి రాష్ట్రాలకు కూడా ప్రత్యేకమైన రోజు. దేశంలో భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు గుర్తుగా ఈ తేదీ నిలిచింది. ఇంతటి చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న రోజుకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తగిన గుర్తింపు లేకపోవడం బాధాకరమని భాషాభిమానులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

రాష్ట్ర అవతరణ దినోత్సవం అంటే కేవలం జెండాలు ఎగురవేయడం, వేడుకలు నిర్వహించడం మాత్రమే కాదు. గత చరిత్రను గుర్తుచేసుకోవడం, సాధించిన అభివృద్ధిని సమీక్షించుకోవడం, భవిష్యత్తు లక్ష్యాల కోసం ప్రజలను సమాయత్తం చేయడం కూడా. మరి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఒక నిర్దిష్టమైన అవతరణ దినోత్సవాన్ని ఖరారు చేసి, దానికి తగిన గౌరవం కల్పించే దిశగా ప్రభుత్వం అడుగులు వేస్తుందా? లేక ఈ చారిత్రక తేదీ ప్రాధాన్యత క్రమంగా మరుగున పడిపోతుందా? అన్నది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది.