iPhone కోసం ‘కొచ్చి’ ఎయిర్‌పోర్టులో నిరసన.. కోర్టుకెక్కనున్న ఎన్నారై!

—సూర్య ప్రకాష్ జోశ్యుల

దుబాయ్‌లో కొత్త ఐఫోన్ కొనుక్కుని ఇండియాకు వస్తే.. అది మన సొంత ఫోన్ కాదా? బాక్స్ తీసేసి, వ్యక్తిగతంగా వాడుకోవడానికే తెచ్చుకుంటే కూడా కస్టమ్స్ డ్యూటీ కట్టాల్సిందేనా? విమానాశ్రయంలో ఇలాంటి ప్రశ్న ఎదురైతే మీరేం చేస్తారు? అధికారులతో వాదిస్తారా? అడిగిన డబ్బు కట్టేసి ఫోన్ తీసుకుని వెళ్లిపోతారా? లేక అక్కడే కూర్చుని నిరసనకు దిగుతారా?

దుబాయ్‌లో నివసిస్తున్న భారతీయ వ్యాపారవేత్త అజాస్ మహమ్మద్ మాత్రం మూడో మార్గాన్ని ఎంచుకున్నారు. సుమారు రూ.1.54 లక్షలు పెట్టి కొనుక్కున్న తన కొత్త ఐఫోన్ 18 ప్రోను కొచ్చి విమానాశ్రయంలో కస్టమ్స్ అధికారులు స్వాధీనం చేసుకున్నారని ఆయన ఆరోపిస్తున్నారు. ఫోన్ కోసం విమానాశ్రయంలో నిరసనకు దిగిన ఆయన.. ఇప్పుడు ఈ వ్యవహారాన్ని కేరళ హైకోర్టు వరకు తీసుకెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతున్నారు. ఆయన లేవనెత్తుతున్న ప్రశ్న ఒక్క ఫోన్‌కు సంబంధించినదే కాదు. విదేశాల నుంచి మన కోసం మనం కొనుక్కుని తెచ్చుకునే వస్తువులపై పన్నుల విషయంలో అసలు నిబంధనలు ఏమిటన్నదే ఇప్పుడు చర్చ.

రూ.1.54 లక్షల ఫోన్.. రూ.75 వేల దగ్గరే అసలు గొడవ!

అజాస్ మహమ్మద్ అక్టోబర్ 22న దుబాయ్‌లో 5,950 దిర్హామ్‌లు పెట్టి ఐఫోన్ 18 ప్రో కొనుగోలు చేశారు. భారత కరెన్సీలో దాని విలువ సుమారు రూ.1.54 లక్షలు. మరుసటి రోజు, అక్టోబర్ 23న కొచ్చి విమానాశ్రయంలో దిగినప్పుడు ఆయనకు కస్టమ్స్ అధికారుల నుంచి ప్రశ్నలు ఎదురయ్యాయి. కొత్తగా కొన్న ఫోన్ విలువ ఎంత అని అడిగిన అధికారులు, దాని విలువ 2,890 దిర్హామ్‌లు అంటే సుమారు రూ.75 వేల పరిమితిని మించిందని, అందువల్ల కస్టమ్స్ డ్యూటీ చెల్లించాల్సి ఉంటుందని చెప్పినట్లు అజాస్ వెల్లడించారు.

ఫోన్‌ను అమ్ముకోవడానికి తీసుకురాలేదని, తన వ్యక్తిగత వినియోగం కోసమే కొనుగోలు చేశానని ఆయన వివరించారు. అప్పటికే ఫోన్‌ను బాక్స్ నుంచి బయటకు కూడా తీశారు. కానీ అది వ్యక్తిగత వినియోగం కోసమేనన్న కారణంతో పన్ను మినహాయింపు లభిస్తుందని చెప్పలేమన్నది ఇక్కడ అసలు విషయం. అయితే అధికారులు ఏ నిబంధన ప్రకారం ఎంత పన్ను అడిగారు, ఆ నిర్ణయం సరైనదేనా అన్నది మాత్రం సంబంధిత చట్టాలు, వాస్తవాల ఆధారంగా తేలాల్సి ఉంటుంది.

ఫోన్ ఇవ్వకపోతే విమానాశ్రయంలోనే కూర్చుంటా!

కస్టమ్స్ డ్యూటీ చెల్లించేందుకు అజాస్ నిరాకరించడంతో వివాదం మరింత ముదిరింది. తనను విమానాశ్రయంలోని హై సెక్యూరిటీ ప్రాంతంలో కొన్ని గంటలపాటు కూర్చోనిచ్చారని, ఆ తర్వాత అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోవాలని చెప్పారని ఆయన ఆరోపించారు. అంతేకాదు, అధికారుల విధులకు ఆటంకం కలిగించారనే ఆరోపణతో తనపై కేసు కూడా నమోదు చేసినట్లు వెల్లడించారు.

ఈ ఘటనకు సంబంధించిన నిరసన సోషల్ మీడియాలో వైరల్ కావడంతో వ్యవహారం మరింత మందికి తెలిసింది. సాధారణంగా విమానాశ్రయంలో కస్టమ్స్ అధికారులు పన్ను చెల్లించాలని చెబితే చాలామంది ఆ మొత్తాన్ని చెల్లించి తమ దారిన తాము వెళ్లిపోతారు. కానీ అజాస్ మాత్రం ఆ నిర్ణయాన్ని అంగీకరించలేదు. తనకు న్యాయం జరగాలని పట్టుబడుతున్నారు.

ఫోన్ కోసం మళ్లీ వెళ్లినా సమస్య పరిష్కారం కాలేదా?

తన ఐఫోన్‌ను తిరిగి తీసుకునేందుకు అజాస్ అక్టోబర్ 26న మరోసారి కొచ్చి విమానాశ్రయానికి వెళ్లినట్లు ఖలీజ్ టైమ్స్ కథనం వెల్లడించింది. అయితే ఫోన్‌ను తిరిగి ఇవ్వలేదని ఆయన ఆరోపించారు. ఈ సందర్భంగా సమస్యను పరిష్కరించుకునేందుకు కొంత మొత్తాన్ని చెల్లించాలని, కనీస స్థాయిలో డ్యూటీ చెల్లిస్తే సరిపోతుందని సూచించినట్లు కూడా ఆయన పేర్కొన్నట్లు కథనం తెలిపింది. కానీ అజాస్ అందుకు అంగీకరించలేదు.

ఇప్పుడు ఆయన న్యాయపరమైన మార్గాలను పరిశీలిస్తున్నారు. కస్టమ్స్ నిబంధనల్లో ఉన్నాయని భావిస్తున్న స్పష్టతలేమిని సవాలు చేస్తూ కేరళ హైకోర్టును ఆశ్రయించాలని, ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలు చేయాలని యోచిస్తున్నట్లు సమాచారం. అయితే ఈ కథనం ప్రచురితమైన సమయానికి ఆయన నిజంగా పిటిషన్ దాఖలు చేశారా లేదా అన్నది స్పష్టంగా లేదు.

కొత్త ఫోన్ కొంటే పన్ను.. పాత ఫోన్ తెస్తే మినహాయింపా?

ఇక్కడే చాలామందికి ఒక సందేహం రావచ్చు. విదేశాల్లో ఉద్యోగాలు చేసేవాళ్లు, వ్యాపారాలు నిర్వహించేవాళ్లు సెలవులకు ఇండియాకు వచ్చినప్పుడు కొత్త ఫోన్లు, ల్యాప్‌టాప్‌లు కొనుక్కుని రావడం సహజం. కొందరు అక్కడి ధరలు తక్కువగా ఉండటంతో కొనుగోలు చేస్తారు. మరికొందరు ఇండియాలో ఇంకా విడుదల కాని మోడళ్లను ముందుగానే కొనుక్కుంటారు. అలాంటప్పుడు వాటిని వ్యక్తిగత వినియోగం కోసం తెస్తున్నామని చెబితే సరిపోతుందా?

దుబాయ్‌కు చెందిన న్యాయవాది షబీల్ ఉమ్మర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒక ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువు వ్యక్తిగత వినియోగం కోసం తెచ్చుకున్నదనే కారణంతో మాత్రమే కస్టమ్స్ డ్యూటీ నుంచి మినహాయింపు లభించదు. షార్జాకు చెందిన న్యాయవాది హక్కీమ్ ఒట్టపాలం కూడా వస్తువుల విలువను అంచనా వేయడం, తనిఖీ చేయడం, వర్తించే పన్నును నిర్ణయించడం వంటి అధికారాలు కస్టమ్స్ అధికారులకు ఉంటాయని వివరించారు.

అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. విదేశాల నుంచి తెచ్చుకునే ప్రతి ఫోన్‌కూ తప్పనిసరిగా పన్ను చెల్లించాలన్నది కాదు. అలాగే ఫోన్‌ను బాక్స్ నుంచి బయటకు తీస్తే అది ఆటోమేటిక్‌గా వ్యక్తిగత వస్తువుగా మారి పన్ను మినహాయింపు వస్తుందన్నదీ కాదు. ప్రయాణికుడికి వర్తించే బ్యాగేజీ నిబంధనలు, అనుమతించిన మినహాయింపులు, వస్తువు విలువ, దాని స్వభావం వంటి అంశాల ఆధారంగా నిర్ణయం మారవచ్చు.

కస్టమ్స్ చట్టం ఏం చెబుతోంది?

భారత కస్టమ్స్ చట్టం, 1962లోని సెక్షన్ 81 ప్రకారం, ప్రయాణికుల బ్యాగేజీకి సంబంధించిన వస్తువుల ప్రకటన, తనిఖీ, పన్ను అంచనా, క్లియరెన్స్ వంటి అంశాలపై నిబంధనలు రూపొందించవచ్చు. అంటే విమానాశ్రయంలో ప్రయాణికుడు ఏ వస్తువులు తెచ్చాడు, వాటి విలువ ఎంత, వాటిపై పన్ను వర్తిస్తుందా లేదా అన్నది కేవలం ప్రయాణికుడి మాటతోనే నిర్ణయించబడదు.

కానీ అదే సమయంలో, అధికారులకు అధికారం ఉందంటే వారు తీసుకునే ప్రతి నిర్ణయమూ సరైనదేనని అర్థం కాదు. వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం పన్ను విధించారా? వస్తువు విలువను సరిగ్గా అంచనా వేశారా? ప్రయాణికుడికి తన వాదన వినిపించే అవకాశం ఇచ్చారా? వంటి ప్రశ్నలు కూడా ముఖ్యమే. ఈ కేసులో అసలు వివాదం ఎక్కడ ఉందో తేలాలంటే పూర్తి వివరాలు, అధికారిక రికార్డులు, వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనలను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

ఇది ఒక్క అజాస్ సమస్యేనా?

చూస్తే ఇది ఒక ఐఫోన్ కోసం జరిగిన గొడవలా కనిపించవచ్చు. కానీ విదేశాల్లో నివసించే భారతీయులకు, తరచుగా అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలు చేసేవారికి ఇందులో ఒక పెద్ద సందేహం ఉంది. విదేశాల్లో కొన్న వస్తువులను మన సొంత వినియోగం కోసం తెచ్చుకుంటున్నప్పుడు ఏ పరిమితులు వర్తిస్తాయి? ఎప్పుడు పన్ను చెల్లించాలి? ఏ వస్తువులకు మినహాయింపు ఉంటుంది? ఈ వివరాలు ప్రయాణికులకు ముందుగానే స్పష్టంగా తెలియకపోతే విమానాశ్రయంలో ఇలాంటి వివాదాలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది.

అజాస్ మహమ్మద్ ఈ వ్యవహారాన్ని కోర్టుకు తీసుకెళ్తే, అది ఆయన ఫోన్ తిరిగి పొందే ప్రయత్నానికే పరిమితం అవుతుందా? లేక కస్టమ్స్ నిబంధనలపై మరింత స్పష్టత కోరే చర్చకు దారితీస్తుందా అన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.

చివరికి ప్రశ్న ఒక్కటే.. విదేశాల్లో మన డబ్బుతో కొనుక్కున్న వస్తువుపై పన్ను అడిగితే, అది చట్టప్రకారం సరైనదో కాదో తెలుసుకునే హక్కు మనకు లేదా? అజాస్ పోరాటం ఈ ప్రశ్నకు ఎలాంటి సమాధానం తెస్తుందో చూడాలి.