‘మరాఠా కోటా’ మంటలు?

మహారాష్ట్రలో మరాఠాలకు విద్య, ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించాలనే దీర్ఘకాలిక డిమాండ్ కు కోటా కార్యకర్త మనోజ్ జరంగే పాటిల్ నిరాహార దీక్షతో కొత్త ఉత్తేజం వచ్చింది. జయహో మరాఠా అంటూ ఆందోళన కారులు ఎక్కడికక్కడ కదం తొక్కుతున్నారు. సాక్షాత్తూ సీఎం శిండే సైతం.. మరాఠా కోటా కోసమే తమ ప్రభుత్వమంటూ పునరుద్ఘాటించారు. ఇంతకూ మరాఠాల రిజర్వేషన్లు ఎందుకు కోరుతున్నారు..వాటికి ఉన్న అడ్డంకులేంటి..?

మహారాష్ట్ర జనాభాలో మరాఠాలు 33 శాతం ఉన్నారు. భూస్వాముల నుంచి రైతులు, యోధుల వరకు వివిధ కులాలకు చెందిన వారు ఇందులో కనిపిస్తారు.మరాఠా క్షత్రియులకు దేశ్ ముఖ్, భోంస్లే, మోరే, షిర్కే, జాదవ్ వంటి ఇంటిపేర్లు ఉన్నాయి. మిగిలిన వారిలో ఎక్కువ మంది వ్యవసాయ ఉపకులమైన కున్బీకి చెందినవారు.మరాఠా సామ్రాజ్యం కాలం వరకు క్షత్రియ-కుంబి భేదం ఉండేది. ఇప్పుడు చాలా మంది మరాఠాలు వ్యవసాయ పనుల్లో నిమగ్నమయ్యారు.

మరాఠా కోటా డిమాండ్ ఎందుకు?

మరాఠాలందరూ మరాఠీలు అయితే, మరాఠీలందరూ మరాఠీలు కాదు. మరాఠా అనేది కులాల సమూహాన్ని సూచిస్తుంది, మరాఠీ మహారాష్ట్ర మరియు ఇతర రాష్ట్రాలలోని కొన్ని పొరుగు ప్రాంతాలలో అనేక వర్గాలు మాట్లాడే భాష. మహారాష్ట్ర జనాభాలో 33 శాతం ఉన్న మరాఠాలు భారతదేశంలోని అతిపెద్ద కమ్యూనిటీలలో ఒకటి. రాష్ట్ర, జాతీయ రాజకీయాలపై వీరి ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంది.మహారాష్ట్రలో 31 ఏళ్ల పాటు మరాఠాలు ముఖ్యమంత్రులుగా ఉన్నారు. మరాఠాలు ప్రధానంగా తక్కువ భూమి ఉన్న రైతులు అని గుర్తుంచుకోవాలి. చిన్న చిన్న భూస్వాముల నుంచి, తక్కువ దిగుబడులు మరియు తరచుగా కరువులు.. మరాఠాలను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తున్నాయి.దీంతో  సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న వ్యవసాయ మరాఠాలే రిజర్వేషన్లను కోరుతున్నారు. అందుకే మరాఠా కుల ఉద్యమానికి మరాఠ్వాడా ప్రాంతం కేంద్రంగా మారింది.

మరాఠ్వాడా ప్రాంతానికి చెందిన మరాఠాలకు కుంబీ సర్టిఫికెట్లు ఇవ్వడం ద్వారా ప్రభుత్వం రిజర్వేషన్లు కల్పించే అవకాశం ఉంది. అయితే మహారాష్ట్రలోని మరాఠాలందరికీ రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు లభించే వరకు ఉద్యమం ఆగదని కోటా కార్యకర్త మనోజ్ జరంగే పాటిల్ అంటున్నారు.

మరాఠాలకు రిజర్వేషన్లపై తొలి నిరసన 1982లో జరిగింది. కార్మిక సంఘం నాయకుడు అన్నాసాహెబ్ పాటిల్ నేతృత్వంలో జరిగిన ఈ నిరసనలో ఆర్థిక ప్రాతిపదికన రిజర్వేషన్లు కల్పించాలన్నది ఆయన డిమాండ్.తన డిమాండ్లు నెరవేర్చకపోతే ఆత్మహత్య చేసుకుంటానని అన్నాసాహెబ్ పాటిల్ హెచ్చరించారు. బాబాసాహెబ్ భోసలే నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఆయనను పట్టించుకోలేదు, అన్నాసాహెబ్ పాటిల్ అన్నంతపని చేశారు.1990 మండల్ కమిషన్ నివేదిక తర్వాత ఆర్థిక ప్రాతిపదికన రిజర్వేషన్ల డిమాండ్ కాస్తా కుల ప్రాతిపదికన కోటాలుగా మారడం ప్రారంభమైంది.

2014లో అప్పటి మహారాష్ట్ర సీఎం నారాయణ్ రాణే నేతృత్వంలోని కమిటీ మరాఠాలకు 16 శాతం, ముస్లింలకు 5 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించాలని సిఫారసు చేసింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ చర్యపై బాంబే హైకోర్టు స్టే విధించింది.2018 లో మహారాష్ట్రలో రిజర్వేషన్ల కోసం మరాఠాలు హింసాత్మక నిరసనలు ,వ్యతిరేకంగా ప్రతి నిరసనలు జరిగాయి.

బీజేపీ-శివసేన సంకీర్ణానికి నేతృత్వం వహిస్తున్న ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్ ప్రభుత్వం 2018 నవంబర్ 30న 16 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తూ బిల్లును ఆమోదించింది.మరాఠాలకు కోటా ప్రయోజనాలు ఇచ్చిన వెంటనే చట్టపరమైన సవాళ్లు, నిబంధనల పరిశీలన ప్రారంభమైంది.మరాఠా రిజర్వేషన్లను బాంబే హైకోర్టులో సవాలు చేయగా, దాని చెల్లుబాటును సమర్థించింది. ఉద్యోగాల్లో కోటాను 16 శాతం నుంచి 13 శాతానికి, విద్యలో 12 శాతానికి హైకోర్టు కుదించింది.మరాఠా రిజర్వేషన్లను సుప్రీంకోర్టులో సవాల్ చేశారు.మరాఠాలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2018లో తీసుకొచ్చిన చట్టాన్ని సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం 2021 మేలో కొట్టివేసింది.

రాష్ట్రంలో 50 శాతం రిజర్వేషన్ పరిమితిని ఉల్లంఘిస్తున్నందున కోటా నిబంధనను సుప్రీంకోర్టు కొట్టేసింది. ‘2018 మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర చట్టం సమానత్వ హక్కును ఉల్లంఘిస్తోంది. రిజర్వేషన్లను 50 శాతానికి పరిమితం చేస్తూ 1992లో ఇచ్చిన తీర్పును పునఃపరిశీలించబోమని ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది.

రిజర్వేషన్ల అంశంపై మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం దాఖలు చేసిన క్యురేటివ్ పిటిషన్ ను జాబితా చేయడానికి అక్టోబర్ లో సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించింది.కాబట్టి రిజర్వేషన్లపై 50 శాతం పరిమితి మరాఠా రిజర్వేషన్లకు అడ్డంకిగా మారుతోంది. చివరకు సుప్రీంకోర్టు ఏం నిర్ణయం తీసుకుంటుందనే దానిపై ఆధారపడి ఉంది.