వాల్మీకి రామాయణంలో లేని ఈ 6 కథలు.. తెలుగు రామాయణంలోకి ఎలా వచ్చాయి?

రామాయణం అంటే మనకు తెలిసిన కథే.

రాముడు వనవాసానికి వెళ్లడం, సీతను రావణుడు అపహరించడం, హనుమంతుడు లంకకు వెళ్లడం, రామసేతు నిర్మాణం, రావణుడితో యుద్ధం.. చిన్నప్పటి నుంచీ వింటున్న విషయాలే.

కానీ అదే రామాయణాన్ని ఒక తెలుగు కవి 800 ఏళ్ల క్రితం తన భాషలో చెప్పినప్పుడు.. కథలో చాలా మార్పులు చేసారు. అవి కూడా బాగా జనాల్లోకి వెళ్లాయి. ఆ కవి ఎవరు, ఆ మార్పులు ఏమిటి?

13వ శతాబ్దంలో గోన బుద్ధారెడ్డి రచించిన రంగనాథ రామాయణం వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్నప్పటికీ, కొన్ని సంఘటనలకు కొత్త వివరాలు జోడించింది. కొన్ని పాత్రలకు కొత్త నేపథ్యాలు ఇచ్చింది. మరికొన్ని కథలను ప్రజల్లో ఉన్న జానపద విశ్వాసాలతో కలిపింది.

అందుకే మనకు తెలిసిన రామాయణంలోనే.. మనకు తెలియని కొన్ని కథలు కనిపిస్తాయి. అలాంటి ఆరు ఆసక్తికరమైన ఘట్టాలు ఇవి.

1. రాముడి చిన్నతనంలోనే మంథరతో గొడవ జరిగిందా?

మంథర పేరు వినగానే మనకు గుర్తొచ్చేది ఒక్కటే. రాముడి వనవాసానికి కారణమైన కైకేయి దాసి. మరి మంథరకి రాముడిపై అంత వ్యతిరేకత ఎందుకు?. కానీ ఈ విషయానికి రంగనాథ రామాయణం ఆసక్తికరమైన సమాధానం ఇస్తుంది.

కథ చాలా వెనక్కి వెళ్తుంది. రాముడు చిన్నతనంలో బంతి, కర్రతో ఆడుకుంటుంటాడు. ఆ సమయంలో మంథర బంతిని దూరంగా విసిరేస్తుంది. కోపంతో రాముడు కర్రతో ఆమె మోకాలిపై కొడతాడు. దాంతో ఆమె మోకాలు దెబ్బతింటుంది. అక్కడితో విషయం ముగియదు. ఆ సంఘటన మంథర మనసులో రాముడిపై ఒక కసిని మిగుల్చుతుంది. తర్వాత రాముడి జీవితంలో కీలకమైన సమయంలో ఆమె ఎలా వ్యవహరిస్తుందో మనకు తెలుసు.

అంటే.. రాముడి వనవాసానికి కారణమైన మంథర కథలోనే.. రాముడి బాల్యంలో ఒక చిన్న “ఫ్లాష్‌బ్యాక్” ఉందన్నమాట. ఒక చిన్న బాల్య సంఘటన.. ఎన్నో సంవత్సరాల తర్వాత ఒక రాజ్య భవిష్యత్తును మార్చే స్థాయికి చేరడం ఈ కథలోని ఆసక్తి.ఇది వాల్మీకి రామాయణంలో లేదు.

2. రామసేతు కట్టింది వానర సైన్యమే.. మరి ఉడుత ఏం చేసింది?

రామసేతు నిర్మాణం అంటే మన కళ్ల ముందు భారీ రాళ్లు, కొండలు మోస్తున్న వానర సైన్యం కనిపిస్తుంది. కానీ ఆ భారీ నిర్మాణం మధ్యలో ఒక చిన్న జీవి కూడా తన వంతు పని చేసిందని చెబుతుంది రంగనాథ రామాయణం. అదీ ఒక ఉడుత.

అది సముద్రంలోకి వెళ్లి తడుస్తుంది. ఇసుకలో దొర్లుతుంది. తన శరీరానికి అంటుకున్న ఇసుకను రాళ్ల మధ్య వదులుతుంది. మళ్లీ సముద్రంలోకి వెళ్తుంది. మళ్లీ ఇసుకలో దొర్లుతుంది. చూస్తే అది చేస్తున్న పని చాలా చిన్నది. కానీ రాముడికి ఆ ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది. ఉడుత భక్తికి మెచ్చిన రాముడు దాన్ని ఆశీర్వదించి, దాని వీపుపై మూడు గీతలు గీసాడని కథ. అందుకే ఇప్పటికీ ఉడుత వీపుపై కనిపించే మూడు తెల్లని గీతలకు ఈ కథను కారణంగా చెబుతారు. ఈ కథలో రామసేతు కంటే పెద్ద సందేశం ఇంకొకటి ఉంది.

పని చిన్నదా, పెద్దదా అనేది కాదు.. మనం చేయగలిగినంత చేశామా అనేదే ముఖ్యం.

3. అహల్య కథలో ఇంద్రుడు కోడిగా మారాడా?

అహల్య కథ మనకు తెలుసు.

కానీ రంగనాథ రామాయణానికి సంబంధించిన కథనంలో మరో ఆసక్తికరమైన వివరాన్ని చూస్తాం. ఇంద్రుడు గౌతమ మహర్షి ఆశ్రమంలోకి వెళ్లేందుకు కోడి రూపం ధరించే కథనం కనిపిస్తుంది. ఇది ఎందుకు? గౌతముడి దినచర్యను ప్రభావితం చేయడానికి, ఉదయం వచ్చిందనే భావన కలిగించడానికి కోడి కూతను ఉపయోగించే కథా రూపం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.

చూడటానికి ఒక చిన్న వివరంలా అనిపిస్తుంది. కానీ ఇలాంటి వివరాలే కథకు నాటకీయతను తీసుకొస్తాయి. ఎందుకంటే ఒక పెద్ద పురాణ సంఘటనకు కేవలం “ఇలా జరిగింది” అని చెప్పడం కాకుండా.. “అది జరగడానికి ఇంద్రుడు ఏం చేశాడు?”అనే ప్రశ్నకు కూడా కథ సమాధానం వెతుకుతుంది.

4. లంకలో హనుమంతుడిని ఎదుర్కొన్న జంబుమాలి ఎవరు?

హనుమంతుడు లంకలో అడుగుపెట్టిన తర్వాత అక్కడి పరిస్థితులు ఒక్కసారిగా మారిపోతాయి. సీతను వెతికిన హనుమంతుడు తన పని పూర్తి చేశాక లంకలో కలకలం సృష్టిస్తాడు. రాక్షస సైన్యంతో ఘర్షణ మొదలవుతుంది. ఈ క్రమంలో జంబుమాలి అనే రాక్షసుడి ఘట్టం వస్తుంది. ఇది కేవలం మరో యుద్ధ సన్నివేశం కాదు.

లంక ఎంత బలమైనదో, దాన్ని కాపాడే రాక్షస శక్తి ఎంత పెద్దదో చూపించిన తర్వాత.. ఒంటరిగా వచ్చిన హనుమంతుడు ఆ వ్యవస్థను ఎలా కుదిపేశాడో చూపించే ఘట్టం.అంటే హనుమంతుడు అక్కడికి కేవలం సీతను వెతకడానికి వెళ్లలేదు. అతను లంకకు ఒక హెచ్చరికగా మారాడు. రాముడి దూతను ఆపడం అంత సులభం కాదని లంకకు అప్పుడే అర్థమవుతుంది.

5. సంజీవని కోసం బయలుదేరిన హనుమంతుడికి కాలనేమి ఎందుకు అడ్డొచ్చాడు?

లక్ష్మణుడు ప్రాణాపాయంలో ఉన్నాడు. సంజీవని ఔషధం తీసుకురావడానికి హనుమంతుడు బయలుదేరాడు. సమయం తక్కువ. దారి పెద్దది. అలాంటి సమయంలో అతన్ని ఆపడానికి కాలనేమి రంగంలోకి వస్తాడు. బలంతో హనుమంతుడిని ఓడించడం కష్టం అని తెలిసిన అతడు.. మాయను ఆశ్రయిస్తాడు. హనుమంతుడిని మోసం చేసి అతని ప్రయాణాన్ని ఆలస్యం చేయాలని ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ హనుమంతుడు ఆ మాయను గుర్తిస్తాడు.

ఇక్కడ కథలో ఒక మంచి మలుపు ఉంటుంది. హనుమంతుడి బలం కేవలం అతని శరీరంలో లేదు.. అతని అప్రమత్తతలో కూడా ఉంది. ఎంత అత్యవసరమైన పరిస్థితి వచ్చినా.. శత్రువు వేసే ఉచ్చును గుర్తించే తెలివి అతనికి ఉంది. అందుకే కాలనేమి ఘట్టం హనుమంతుడి వీరత్వంతో పాటు అతని జాగ్రత్తను కూడా చూపిస్తుంది.

6. సీతను కాపాడటానికి లక్ష్మణుడు గీసిన రేఖ.. నిజంగా ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?

“లక్ష్మణ రేఖ” అనే మాట ఇప్పుడు రామాయణాన్ని దాటి మన భాషలోకి వచ్చేసింది.ఒక హద్దు దాటకూడదని చెప్పాలంటే.. “లక్ష్మణ రేఖ దాటొద్దు” అంటాం. కానీ ఇక్కడే ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. ప్రాచీన వాల్మీకి రామాయణంలోని ప్రసిద్ధ పాఠంలో ఈ “లక్ష్మణ రేఖ” ఘట్టం కనిపించదు. ఇది తరువాతి రామాయణ సంప్రదాయాల్లో బలంగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిన కథనం.

తెలుగు రామాయణ సంప్రదాయంలో కూడా ఈ భావనకు ప్రత్యేక స్థానం వచ్చింది. రావణుడు సన్యాసి వేషంలో సీత దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు.. ఆమెను రక్షించడానికి లక్ష్మణుడు ఒక హద్దును సూచించే కథనం ప్రజల్లో విస్తరించింది.

ఆ తర్వాత ఆ ఒక్క గీతే ఒక పెద్ద ప్రతీకగా మారిపోయింది. రక్షణకు ఒక హద్దు ఉంటుంది. ఆ హద్దును ఎప్పుడు దాటాలి? ఎప్పుడు దాటకూడదు? అనే ప్రశ్నకు “లక్ష్మణ రేఖ” అనే పదం శతాబ్దాల తర్వాత కూడా సమాధానంగా నిలిచింది.

మరి.. రంగనాథ రామాయణం ఎందుకు ఇంత ప్రత్యేకం?

ఇక్కడే అసలు కథ ఉంది.

రంగనాథ రామాయణం వాల్మీకి రామాయణాన్ని తిరస్కరించలేదు. దాన్ని ఆధారంగా తీసుకుంది. కానీ ఒక కథను మరో భాషలో చెప్పేటప్పుడు.. ఆ భాష మాట్లాడే ప్రజల ఊహలు, జానపద విశ్వాసాలు, కథ చెప్పే సంప్రదాయం కూడా అందులోకి వచ్చాయి. అందుకే మంథరకు ఒక గతం వచ్చింది. ఉడుతకు ఒక గౌరవం వచ్చింది. అహల్య కథలో కొత్త దృశ్యం కనిపించింది. హనుమంతుడి ప్రయాణంలో కొత్త అడ్డంకులు వచ్చాయి. లక్ష్మణ రేఖలాంటి భావన ప్రజల ఊహలో బలపడింది.

ఇదే రామాయణం యొక్క అసలు ప్రయాణం.

వాల్మీకి ఒక రామాయణాన్ని రాశాడు. తర్వాతి శతాబ్దాలు దాన్ని తమ భాషల్లో మళ్లీ చెప్పుకున్నాయి. తెలుగు నేల కూడా అదే చేసింది. అందుకే రంగనాథ రామాయణాన్ని చదివినప్పుడు మనకు ఒక కొత్త రామాయణం కనిపించదు. మనకు తెలిసిన రామాయణమే.. కానీ తెలుగు మనసుతో మళ్లీ చెప్పబడిన రామాయణం కనిపిస్తుంది.

అదే దాని అసలు ప్రత్యేకత.

— సూర్య ప్రకాష్ జోశ్యుల