Netflix ఈ దిక్కుమాలిన షో ఎందుకు చేస్తోంది? విమర్శల వర్షం

ఓటీటీ ప్రపంచంలో ఇప్పుడు పోటీ కేవలం మంచి సినిమాలు, హిట్ వెబ్‌సిరీస్‌ల మధ్య మాత్రమే లేదు. ప్రేక్షకులు ఒక ప్లాట్‌ఫామ్‌ను వదిలి మరో ప్లాట్‌ఫామ్‌కు వెళ్లకుండా చూడటం, కొత్త సబ్‌స్క్రైబర్లను ఆకర్షించడం, ఇప్పటికే ఉన్నవారిని ఎక్కువసేపు తమ కంటెంట్ దగ్గరే ఉంచడం స్ట్రీమింగ్ సంస్థలకు పెద్ద సవాలుగా మారింది. అందుకోసం క్రైమ్ కథలు, నిజజీవిత సంఘటనలు, వివాదాస్పద డాక్యుమెంటరీలు, సెలబ్రిటీల వ్యక్తిగత జీవితాలు, రకరకాల రియాలిటీ షోలతో ప్రయోగాలు చేస్తున్నాయి.

అయితే, ప్రేక్షకులను ఆశ్చర్యపరచాలనే ప్రయత్నం ఒక్కోసారి బెడిసికొడుతోంది. సంచలనం కోసం ఎంచుకున్న అంశమే విమర్శలకు కారణమవుతోంది. నిజజీవితంలో జరిగిన విషాదాలను వినోదంగా మార్చుతున్నారనే ఆరోపణలు వస్తున్నాయి. అయినా, ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించే కొత్త ఫార్ములా కోసం స్ట్రీమింగ్ సంస్థలు ప్రయత్నాలు ఆపడం లేదు. ఎందుకంటే, ఈ పోటీలో ప్రేక్షకుడి దృష్టిని కొన్ని గంటలపాటు నిలబెట్టుకోవడం కూడా వ్యాపారపరంగా కీలకమే.

ఈ నేపథ్యంలో నెట్‌ఫ్లిక్స్ తీసుకొచ్చిన కొత్త రియాలిటీ షో ‘ది న్యూ స్టాన్‌ఫోర్డ్ ప్రిజన్ ఎక్స్‌పెరిమెంట్’ ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది. 1971లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించిన, మానసికంగా తీవ్ర పరిణామాలకు దారితీసిన ఒక ప్రయోగాన్ని మళ్లీ నిర్వహించి, ఆ అనుభవాన్ని ఆరు ఎపిసోడ్‌ల వినోద కార్యక్రమంగా అందించింది. అయితే ఈసారి అసలు సమస్య మనుషుల ప్రవర్తన గురించి మాత్రమే కాదు. శాస్త్రీయ పరిశోధన పేరుతో మొదలైన ఒక ఆలోచనను ప్రేక్షకుల వినోదం కోసం రియాలిటీ షోగా మార్చడం ఎంతవరకు సమంజసం? అనేదే.

55 ఏళ్ల క్రితం ఏం జరిగింది?

1971లో స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రవేత్త ఫిలిప్ జింబార్డో ఓ ప్రయోగం చేశారు. 24 మంది పురుష విద్యార్థులను రెండు బృందాలుగా విభజించి, ఒకరికి జైలు అధికారుల పాత్ర, మరొకరికి ఖైదీల పాత్ర ఇచ్చారు. ఈ ప్రయోగం రెండు వారాలు కొనసాగాల్సి ఉంది. కానీ ఆరు రోజులకే ముగించాల్సి వచ్చింది.

ఎందుకంటే, జైలు అధికారుల పాత్రలో ఉన్న కొందరు తమ అధికారాన్ని అతిగా ఉపయోగించడం మొదలుపెట్టారు. ఖైదీలను అవమానించడం, వారి స్వేచ్ఛను పరిమితం చేయడం, మానసిక ఒత్తిడికి గురిచేయడం వంటి చర్యలు జరిగాయి. ఖైదీలుగా ఉన్న కొందరు తీవ్రంగా కలత చెందారు. ఒక సాధారణ పాత్రధారణ ఇంత తీవ్రమైన పరిస్థితికి ఎలా దారితీసిందన్నది అప్పట్లో పెద్ద చర్చకు కారణమైంది.

అయితే, ఈ ప్రయోగం ఎంత సంచలనం సృష్టించిందో, అంతే స్థాయిలో విమర్శలూ ఎదుర్కొంది. పరిశోధకుడే జైలు సూపరింటెండెంట్ పాత్ర పోషించడం, పాల్గొన్నవారి ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చనే ఆరోపణలు వచ్చాయి. అందుకే ఈ ప్రయోగాన్ని మానవ స్వభావానికి తిరుగులేని రుజువుగా చూడలేం.

మళ్లీ అదే ప్రయోగం ఎందుకు?

నెట్‌ఫ్లిక్స్ కొత్త షోలో 30 మందిని ఎంపిక చేసి, నిజమైన జైలు ప్రాంగణంలోని ఓ విభాగంలో ఉంచింది. కొందరికి జైలు అధికారుల బాధ్యతలు, మరికొందరికి ఖైదీల పాత్రలు అప్పగించింది. రెండు వారాలపాటు వారి ప్రవర్తనను పరిశీలించేలా కార్యక్రమాన్ని రూపొందించింది. ఈసారి ప్రవర్తనా మనస్తత్వశాస్త్రవేత్తలు, జర్నలిస్టు, మాజీ జైలు అధికారి కూడా పరిశీలనలో భాగమయ్యారు.

అధికారం చేతిలో ఉన్నప్పుడు ఒకలా, దానికి లోబడి ఉన్నప్పుడు మరోలా మనుషులు ఎందుకు ప్రవర్తిస్తారో తెలుసుకోవాలన్నది ఈ షో వెనుక ఉన్న ఆలోచన. కానీ ఇక్కడే ఓ చిక్కుంది. 1971లో ఏం జరిగిందో ప్రపంచానికి ఇప్పటికే తెలుసు. ఇప్పుడు పాల్గొంటున్నవారికీ కెమెరాలు తమను చిత్రీకరిస్తున్నాయని తెలుసు. అలాంటప్పుడు వాళ్లు సహజంగా ప్రవర్తిస్తారా? లేక ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకోవడానికి తమ ప్రవర్తనను మార్చుకుంటారా? అనేది చెప్పడం కష్టం.

ప్రయోగమా? ప్రేక్షకుల కోసం సృష్టించిన డ్రామానా?

ఈ షోపై వస్తున్న ప్రధాన విమర్శ ఇదే. ఒక ప్రయోగం ద్వారా కొత్త విషయాలు తెలుసుకోవాలంటే, పాల్గొనేవారి ప్రవర్తనను సాధ్యమైనంత నిష్పాక్షికంగా పరిశీలించాలి. కానీ రియాలిటీ షోకు మాత్రం ఆసక్తికరమైన సంఘటనలు, ఘర్షణలు, అనూహ్య మలుపులు కావాలి. ఈ రెండు లక్ష్యాల మధ్య సంఘర్షణ ఉండే అవకాశం ఉంది.

ఎవరైనా చిన్న తప్పు చేస్తే పెద్ద శిక్ష విధించడం, దానిపై మిగతావారు తిరగబడటం, చివరకు మొత్తం వ్యవస్థలో గందరగోళం ఏర్పడటం ప్రేక్షకులకు ఉత్కంఠ కలిగించవచ్చు. కానీ అలాంటి దృశ్యాలను ఎంచుకుని చూపించడం, వాటికి వ్యాఖ్యానాలు జోడించడం వల్ల ప్రేక్షకులకు కనిపించే కథనం ఎంతవరకు సహజమైనది అనే సందేహం మిగులుతుంది. షోలో కనిపించే ప్రతి ఘర్షణను నిర్మాతలే కావాలని సృష్టించారని చెప్పలేం. అయితే, ఎడిటింగ్, కెమెరాల ఉనికి, ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకోవాల్సిన అవసరం పాల్గొనేవారి ప్రవర్తనపై ప్రభావం చూపే అవకాశాన్ని విస్మరించలేం.

చూసేవాళ్లకు వచ్చే నష్టమేంటి?

ఇలాంటి షోలు చూసినంత మాత్రాన అందరూ హింసాత్మకంగా మారిపోతారని చెప్పలేం. కానీ అధికారం చేతిలోకి వస్తే ప్రతి మనిషీ క్రూరంగా మారిపోతాడనే తప్పుడు అభిప్రాయం ఏర్పడవచ్చు. వాస్తవానికి మనుషుల ప్రవర్తనను వారి వ్యక్తిత్వం, పరిస్థితులు, చుట్టూ ఉన్న వ్యవస్థ, తప్పు చేసినవారిని ప్రశ్నించే అవకాశం వంటి అనేక అంశాలు ప్రభావితం చేస్తాయి. ఒక రియాలిటీ షోలో కనిపించిన కొన్ని సంఘటనల ఆధారంగా అందరి గురించి ఒకే నిర్ణయానికి రావడం సరైంది కాదు.

వ్యూయర్‌షిప్ కోసం ఎంతవరకు వెళ్తారు?

ఇక్కడ నెట్‌ఫ్లిక్స్ ఒక్కటినే తప్పుపట్టడం కంటే, మొత్తం ఓటీటీ వ్యాపార నమూనాను చూడాలి. కొత్త కంటెంట్‌తో ప్రేక్షకులను ఆకర్షించాలి, వాళ్లు మరో ప్లాట్‌ఫామ్‌కు వెళ్లకుండా చూడాలి, ప్రతి కొత్త విడుదలపై చర్చ జరిగేలా చేయాలి. ఈ లక్ష్యాల మధ్య సంచలనాత్మకమైన ప్రయోగాలకు అవకాశం పెరుగుతుంది.

అయితే, వివాదాస్పదమైన ప్రతి కార్యక్రమం తప్పనిసరిగా చెడ్డదని చెప్పలేం. కొన్ని కార్యక్రమాలు సమాజంలోని సమస్యలను బయటపెడతాయి, మనుషుల ప్రవర్తనపై ఆలోచింపజేస్తాయి. సమస్య ఎక్కడ వస్తుందంటే, ప్రేక్షకులను ఆకర్షించడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా మారి, శాస్త్రీయ విశ్వసనీయత, పాల్గొనేవారి మానసిక సంక్షేమం వెనుకబడినప్పుడు.

1971లో జరిగిన ప్రయోగం నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సింది అధికారం మనుషులను ఎలా మార్చగలదన్నది మాత్రమే కాదు. అధికారాన్ని ప్రశ్నించే వ్యవస్థలు ఎందుకు అవసరమో కూడా. ఇప్పుడు అదే ప్రయోగాన్ని రియాలిటీ షోగా చూపిస్తున్నప్పుడు, అది నిజంగా కొత్త అవగాహనను అందిస్తోందా? లేక పాత వివాదానికి కొత్త వినోదపు ప్యాకేజీ మాత్రమేనా? అన్నది ఆలోచించాలి.

సైన్స్ పేరుతో చూపిస్తున్నది నిజంగా కొత్త జ్ఞానాన్ని ఇస్తోందా? లేక పాత వివాదానికి కొత్త వినోదపు ప్యాకేజీ మాత్రమేనా?

—సూర్య ప్రకాష్ జోశ్యుల