అకౌంట్ హోల్డర్ మరణిస్తే.. బ్యాంకింగ్ నిబంధనలు ఏం చెబుతున్నాయి?

ఒడిశాలో ఇటీవల చోటుచేసుకున్న ఒక విచిత్ర ఘటన సోషల్ మీడియాను కుదిపేసింది. మరణించిన తన సోదరి బ్యాంకు ఖాతాలోని సొమ్మును డ్రా చేసుకునేందుకు, ఒక వ్యక్తి ఏకంగా ఆమె అస్థిపంజరాన్ని (Skeleton) బ్యాంకుకు తీసుకెళ్లడం దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చనీయాంశమైంది. మరణానికి సాక్ష్యంగా అస్థిపంజరాన్ని తీసుకురావాలని స్వయంగా బ్యాంకు అధికారులే కోరారంటూ సోషల్ మీడియాలో కథనాలు వైరల్ అయ్యాయి. అయితే దీని వెనుక ఉన్న అసలు వాస్తవం వేరు! ఆ సోషల్ మీడియా ప్రచారాన్ని బ్యాంకు (Bank Rules) తీవ్రంగా ఖండించింది. ఇది కేవలం ఆ వ్యక్తికి ఉన్న భావోద్వేగం, బ్యాంకింగ్ నిబంధనలపై కనీస అవగాహన లేకపోవడం వల్ల జరిగిన దుర్ఘటన అని తేలింది.

అసలు వ్యవహారం ఇదీ..
సదరు మహిళ మరణించిన తర్వాత, ఆమె ఖాతాలో ఉన్న డబ్బును విత్‌డ్రా చేయడానికి ఆమె సోదరుడు బ్యాంకుకు వెళ్లాడు. అయితే అతని వద్ద మరణ ధృవీకరణ పత్రం (Death Certificate), చట్టబద్ధమైన వారసత్వ (Legal Heir) ధృవీకరణ పత్రాలు లేవు. దానికి తోడు ఆ ఖాతాకు ఉన్న నామినీ కూడా అప్పటికే మరణించి ఉన్నాడు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో సరైన అధికారిక పత్రాలు లేకుండా డబ్బును ఇవ్వలేమని బ్యాంకు అధికారులు (Bank Rules) స్పష్టం చేశారు. ఎలాగైనా ఆ సొమ్ము పొందాలనే ఆరాటంలో, మరణాన్ని ప్రత్యక్షంగా నిరూపించేందుకు ఆ అమాయకపు వ్యక్తి నేరుగా సోదరి అస్థిపంజరాన్నే బ్యాంకులో హాజరుపరిచాడు. చట్టబద్ధంగా ఏమాత్రం చెల్లని ఈ వింత చర్యతో అధికారులు సైతం విస్మయానికి గురయ్యారు. ఈ ఘటన తీవ్ర కలకలం రేపడంతో.. చివరకు స్థానిక ప్రభుత్వ అధికారులు రంగంలోకి దిగి, అవసరమైన పత్రాలను జారీ చేయడంతో బ్యాంక్ క్లెయిమ్ ప్రక్రియ పూర్తయింది.

ఖాతాదారుడు మరణిస్తే రూల్స్ ఏంటి?
ఒక వ్యక్తి మరణించిన తర్వాత వారి బ్యాంకు ఖాతా సాధారణ లావాదేవీలకు ఏమాత్రం పనికిరాదు. అది పూర్తిగా ‘క్లెయిమ్ సెటిల్‌మెంట్’ (Claim Settlement) ప్రక్రియ కిందకు మారిపోతుంది. ఖాతాలోని సొమ్ము సరైన లబ్ధిదారులకు చేరేలా, మోసాలను అరికట్టేలా బ్యాంకులు అత్యంత కఠిన నిబంధనలు (Bank Rules) పాటిస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో కింది పత్రాలు తప్పనిసరి:

– మున్సిపాలిటీ లేదా పంచాయతీ జారీ చేసిన డెత్ సర్టిఫికెట్.
– నామినీ లేదా చట్టపరమైన వారసుడిని నిర్ధారించే కచ్చితమైన రుజువు.
– క్లెయిమ్ చేసే వ్యక్తి యొక్క గుర్తింపు, చిరునామా (Identity Verification) పత్రాలు.

ఈ కనీస పత్రాలు లేకుండా, వాస్తవంగా వారే నిజమైన హక్కుదారులైనప్పటికీ.. ఖాతాలోని నిధులను విడుదల చేసే అధికారం బ్యాంకులకు ఉండదు.

జాయింట్ అకౌంట్, నామినేషన్ ఉంటే సేఫ్..
ఇలాంటి జటిలమైన, సుదీర్ఘమైన సమస్యలు రాకుండా ఉండాలంటే ఖాతా తెరిచేటప్పుడే తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని ఆర్థిక నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ప్రతి ఖాతాకు కచ్చితంగా నామినీని యాడ్ చేసుకోవాలి. మరీ ముఖ్యంగా కుటుంబ సభ్యులతో ‘ఇద్దరిలో ఒకరు లేదా బతికి ఉన్నవారు’ (Either or Survivor) పద్ధతిలో ఉమ్మడి ఖాతా (Joint Account) తెరవడం అత్యంత సురక్షితమైన మార్గమని నిపుణులు (Bank Rules) చెబుతున్నారు. దీనివల్ల ఒకరు మరణించినా మరొకరు ఎలాంటి క్లెయిమ్ అడ్డంకులు లేకుండా సులభంగా లావాదేవీలు కొనసాగించవచ్చు.

గ్రామీణ భారతంలో ఆర్థిక నిరక్షరాస్యత
ఒడిశా ఘటన గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వేళ్లూనుకుపోయిన ‘ఆర్థిక నిరక్షరాస్యత’ (Financial Illiteracy)కు సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది. బ్యాంకింగ్ రూల్స్ (Bank Rules), సరైన డాక్యుమెంటేషన్ సిద్ధం చేసుకునే విధానం, క్లెయిమ్ దాఖలు చేసే పద్ధతులపై కనీస అవగాహన లేకపోవడం వల్లే నిజమైన హక్కుదారులు కూడా ఇలాంటి దయనీయమైన ఇబ్బందులు పడుతున్నారని ఈ ఉదంతం స్పష్టం చేస్తోంది. అట్టడుగు స్థాయి వరకు ఆర్థిక అక్షరాస్యతను తీసుకువెళ్లాల్సిన బాధ్యత అటు ప్రభుత్వం, ఇటు బ్యాంకులపై ఎంతైనా ఉంది.