Water Disputes: కేంద్రం కొత్త అడుగు.. తెలుగు రాష్ట్రాల జల జగడానికి తెరపడేనా?

రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల మధ్య దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం మరో కీలక అడుగు వేసింది. కృష్ణా, గోదావరి జలాల పంపిణీ, ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ, కొత్త ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం వంటి అంశాల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ మధ్య తరచూ ఘర్షణ వాతావరణం నెలకొంటున్న నేపథ్యంలో.. కేంద్ర జలశక్తి శాఖ ఒక ప్రత్యేక కమిటీని నియమిస్తూ సంచలన నిర్ణయం తీసుకుంది. కేంద్ర జలసంఘం (CWC) ఛైర్మన్ నేతృత్వంలో ఏర్పాటైన ఈ కమిటీ.. చిక్కుముడులను విప్పి, వివాదాలకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపిస్తుందా? అన్నది ఇప్పుడు ఆసక్తికరంగా మారింది.

తాజాగా కేంద్ర జలశక్తి శాఖ జారీ చేసిన ఉత్తర్వుల ప్రకారం.. ఈ కమిటీకి కేంద్ర జల సంఘం (CWC) ఛైర్మన్ అధ్యక్షత వహిస్తారు. ఇందులో సభ్యులుగా కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB) ఛైర్మన్, గోదావరి నదీ యాజమాన్య బోర్డు (GRMB) ఛైర్మన్, జాతీయ జలవనరుల అభివృద్ధి సంస్థ (NWDA) చీఫ్ ఇంజినీర్, CWC చీఫ్ ఇంజినీర్ ఉంటారు. వీరితో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల జలవనరుల శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శులు లేదా ఈఎన్‌సీ (Engineer-in-Chief) స్థాయి అధికారులు ఇందులో సభ్యులుగా ఉంటారు. వివాదస్పద అంశాలపై సాంకేతిక చర్చలు జరిపి, ఏకాభిప్రాయం సాధించడమే ఈ కమిటీ ప్రధాన లక్ష్యం.

2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన జరిగినప్పుడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన చట్టం కృష్ణా, గోదావరి నదీ జలాల నిర్వహణ కోసం వేర్వేరు బోర్డులను (KRMB, GRMB) ఏర్పాటు చేసింది. అయితే, చట్టం వచ్చి పదేళ్లు దాటినా, నేటికీ ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ పరిధి (Jurisdiction), నీటి వాటాల పంపిణీపై స్పష్టత రాలేదు. బచావత్ ట్రిబ్యునల్ (KWDT-I) అవార్డు ప్రకారం జలాల పంపిణీ జరుగుతున్నప్పటికీ, మారుతున్న అవసరాలు, కొత్త ప్రాజెక్టుల నేపథ్యంలో ఇరు రాష్ట్రాల మధ్య సయోధ్య కుదరడం లేదు.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రధానంగా కృష్ణా జలాల్లో తమకు న్యాయమైన వాటా దక్కాలని డిమాండ్ చేస్తోంది. బచావత్ ట్రిబ్యునల్ కేటాయింపులు ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి సంబంధించినవని, ఇప్పుడు ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడినందున సెక్షన్-3 కింద కొత్తగా ట్రిబ్యునల్ వేసి నీటిని మళ్లీ పంపిణీ చేయాలని కోరుతోంది. అలాగే, బ్రజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ తీర్పు కేవలం రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకే కాకుండా, కృష్ణా పరివాహక ప్రాంతంలోని అన్ని రాష్ట్రాలకు (కర్ణాటక, మహారాష్ట్రలతో కలిపి) వర్తింపజేయాలని వాదిస్తోంది. ఫ్లోరైడ్ బాధిత ప్రాంతాలకు, కరువు ప్రాంతాలకు నీరందించే ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని తెలంగాణ పట్టుబడుతోంది. ముఖ్యంగా శ్రీశైలం ప్రాజెక్టులో విద్యుత్ ఉత్పత్తి తమకు అత్యవసరమని స్పష్టం చేస్తోంది.

మరోవైపు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం.. దిగువ రాష్ట్రంగా తమ హక్కులను కాపాడాలని కోరుతోంది. ఇప్పటికే ఉన్న ట్రిబ్యునల్ అవార్డుల ప్రకారం నీటిని కేటాయించాలని, తెలంగాణ ప్రభుత్వం అక్రమంగా నిర్మిస్తున్న పాలమూరు-రంగారెడ్డి వంటి ఎత్తిపోతల పథకాలపై అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తోంది. శ్రీశైలం జలాశయంలో నీటి మట్టం కనీస స్థాయి (MDDL) కంటే తగ్గితే రాయలసీమకు సాగు, తాగు నీరు అందదని, కాబట్టి తెలంగాణ ఇష్టారాజ్యంగా విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం సరికాదని ఏపీ వాదిస్తోంది. గోదావరి జలాల మళ్లింపు విషయంలోనూ పోలవరం ప్రాజెక్టు హక్కులను కాపాడుకునేందుకు ఏపీ ప్రయత్నిస్తోంది.

గతంలో కేంద్రం రెండు బోర్డుల పరిధిని ఖరారు చేస్తూ గెజిట్ నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్ వంటి ఉమ్మడి ప్రాజెక్టులను బోర్డుల ఆధీనంలోకి తేవాలని సూచించింది. కానీ, కార్యాచరణలో ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవడంతో ఇది పూర్తిస్థాయిలో అమలు కాలేదు. నీటి విడుదల సమయాల్లో ఇరు రాష్ట్రాల పోలీసులు మోహరించిన సందర్భాలు, ఉద్రిక్తతలు తలెత్తిన ఘటనలు అనేకం ఉన్నాయి.

తాజాగా ఏర్పాటైన కమిటీలో టెక్నికల్ నిపుణులతో పాటు, రెండు రాష్ట్రాల ఉన్నతాధికారులు ఉండటం సానుకూల పరిణామం. రాజకీయ కోణంలో కాకుండా, రైతుల ప్రయోజనాలు, తాగునీటి అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని శాస్త్రీయంగా జలాల పంపిణీ జరగాల్సిన అవసరం ఉంది. కేవలం చర్చలకే పరిమితం కాకుండా, ఈ కమిటీ నిర్ణయాలు ఆచరణలోకి వస్తేనే రెండు రాష్ట్రాల రైతాంగానికి మేలు జరుగుతుంది. మరి ఈసారైనా ఈ జల చిక్కుముడి వీడుతుందా లేదా అనేది కాలమే నిర్ణయించాలి.